HALLEPOORT - Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis
Er is een definitieve bestemming gevonden voor de Hallepoort: het project “Septentrion”. De thans quasi vergeten geschiedenis van deze stadspoort wordt opnieuw in de verf gezet. De Regie der Gebouwen voerde van maart 2007 tot mei 2008 restauratie- en aanpassingswerken uit. De Hallepoort maakt deel uit van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis.
De Hallepoort dateert van de 14de eeuw en maakte deel uit van de tweede stadsomwalling van Brussel. Het is de enige van de 7 stadspoorten uit die tijd die bewaard is gebleven. Door de eeuwen heen en tot wanneer zij in 1842 door de Staat wordt gekocht, werd zij herhaaldelijk door vernietiging bedreigd en werd zij op verschillende wijzen gebruikt (militaire functie, invoer- en uitvoercontrole, tempel van de lutherse kerk, graanzolder en zelfs gevangenis!) In 1847 wordt de Hallepoort verbouwd tot het “Musée royal d’Armures, d’Antiquités et d’Ethnologie”.
In 1860 wordt Hendrik Beyaert officieel belast met de herinrichting. Hij laat zich daarbij inspireren door de Franse architect Eugène Viollet-le-Duc en geeft aan de Hallepoort een neogotische interpretatie. De nuttige oppervlakte van het gebouw wordt vergroot en aangepast aan de behoeften van de museumfunctie. Het gebouw werd helemaal herdacht volgens de romantische visie die men had van een middeleeuws gebouw, met torentjes, machicoulis, kantelen, schietgaten, allerlei ornamenten en decoratieve figuren. Na de voltooiing van de werken was de Hallepoort een derde groter. In de loop der jaren is zij een klein neogotisch paleis geworden met sprookjesallures.
Tussen 1854 en 1867 breiden de collecties zodanig uit dat er een schreeuwend gebrek aan ruimte komt. En in 1889 worden de verschillende collecties verdeeld en gaan zij grotendeels naar het huidige Legermuseum in het Jubelpark. De Hallepoort blijft het museum voor wapens en wapenrustingen, ondanks haar integratie in de KMKG.
In 1976 sluit de Hallepoort haar deuren omdat de veiligheid van het gebouw niet langer is gewaarborgd. De veiligheidsrisico’s voor zowel de tentoongestelde objecten als voor de bezoekers worden te groot. Er is dringend nood aan renovatiewerken.
Eind jaren 80 vinden de eerste restauratiewerken plaats, ter voorbereiding van Europalia Portugal (1991). Deze restauratie lost een aantal praktische problemen op zoals het verbeteren van de stabiliteit en de vernieuwing van het sanitair, de elektriciteit en de verwarming. Een lift wordt in een van de trappenhallen geïnstalleerd om het gebouw toegankelijk te maken voor andersvaliden. De centrale gang, die gesloten was sinds de 19de eeuw, werd weer open gemaakt aan de kant van Sint-Gillis. Er is echter onvoldoende tijd om alle restauratiewerken te voltooien vóór de opening van Europalia.
In 1990 wordt de Hallepoort beschermd door de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen (KCML). In 1991 wordt de Hallepoort heropend voor Europalia Portugal.
Ten tijde van Brussel 2000, Culturele Hoofdstad van Europa wordt een eerste poging gedaan om de restauratiewerken te voltooien. Door een gebrek aan budget valt de Hallepoort echter uit de boot. Hiermee wordt wel een goede aanzet gegeven voor de opmaak van een dossier. Al die tijd wordt het gebouw gebruikt voor tijdelijke tentoonstellingen, maar het krijgt evenwel geen definitieve bestemming.
HET PROJECT « SEPTENTRION »
Septentrion is een Europees project waarbij een netwerk wordt gecreëerd tussen negentien versterkte steden in het zuiden van Nederland, in België en het noorden van Frankrijk. Het doel is de inwoners van deze destijds omwalde steden te sensibiliseren voor de waarde van dat patrimonium.
De Hallepoort is als laatste getuige van de tweede stadsomwalling te Brussel, dé plaats bij uitstek voor deze permanente tentoonstelling. Naast de permanente tentoonstelling worden er ook tijdelijke tentoonstellingen gehouden. De permanente tentoonstelling Septentrion is vanaf juni 2008 open voor het publiek.
DE RESTAURATIEWERKEN
De restauratiewerken startten in maart 2007.
De restauratie benadrukt het feit dat de Hallepoort in wezen een stadspoort is en dus een archeologisch overblijfsel van de middeleeuwen, zonder hierbij het respect voor de neogotische interpretatie die architect Hendrik Beyaert er in de 19de eeuw aan gaf uit het oog te verliezen. Natuurlijk houdt het project ook rekening met de hedendaagse eisen inzake museologie.
De binnenwerken omvatten:
inrichtingswerken, zoals het leggen van een vloer in de kelderverdieping, het vernieuwen van de vloer op de 1ste en 2de verdieping;
technische infrastructuurwerken zoals elektriciteit en verlichting;
het vaste tentoonstellingsmateriaal met de plaatsing van metalen structuren. Bepaalde nissen werden met glas afgeschermd zodat zij als vitrinekast gebruikt kunnen worden.
De buitenwerken omvatten de restauratie van het smeedwerk op het dak en de reiniging van de gevel.
Deze werken waren noodzakelijk om de herkenbaarheid van het gebouw te vergroten en de geschiedenis van het gebouw beter te begrijpen. De toegang tot het museum bevindt zich voortaan in de centrale gang zodat de oude structuur van de Hallepoort als stadspoort veel duidelijker is voor de bezoeker. De nieuwe ingang oogt veel grootser en springt meer in het oog bij de voorbijgangers.
Een andere belangrijke nieuwigheid is het terug in gebruik nemen van de grote poort aan de zijde van de gemeente Sint-Gillis. Sinds de 19de eeuw was de poortfunctie in verval geraakt. De ingang van de overwelfde doorgang is voorzien van een gelaagde glazen deur die ’s nachts beveiligd wordt door een maliënwand.
De Regie der Gebouwen voerde deze werken uit in overleg met de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
FINANCIERING
Deze restauratie was mogelijk dankzij de financiële steun van de Nationale Loterij.
TECHNISCHE FICHE
Eigenaar Belgische Staat
Bouwheer Regie der Gebouwen
Gebruiker Koninklijk Museum voor Kunst en Geschiedenis
