LUIK - Justitiepaleis: het project van de uitbreidingen
De gerechtelijke instellingen van Luik zijn verspreid over vijftiental sites in de stad. Het Prinsbisschoppelijk Paleis, place Saint-Lambert, huisvest meerdere rechtscolleges. Dit gebouw dat behoort tot ons architecturaal patrimonium wordt als referentiekader gebruikt voor de uitbouw van een gerechtelijk centrum te Luik. Op 26 september 2005 werd de eerste steen gelegd van de uitbreiding van het Justitiepaleis.
Voor de Luikenaars is de place Saint-Lambert het zenuwcentrum van de levendige stad. Historisch gezien is dit plein de zetel van de hoogste openbare overheden van de stad en de streek. Het departement van Justitie is er ondergebracht sinds het tijdperk van Notger (10de eeuw).
In januari 1985 werd een richtschema voor het plein en zijn omgeving goedgekeurd. Het schema voorzag in het verhelpen van de opeenvolgende afbraakwerken uitgevoerd op het einde van de 19de eeuw en in het midden van de 20ste eeuw. Op die manier werd nieuw leven en dynamiek ingeblazen in het « zwarte gat » van het Place Saint-Lambert. De definitieve goedkeuring van dit plan werd verleend in 1988. De werken aan het plein, die sinds 1981 onderbroken waren, werden hernomen in december 1989 en zijn nog steeds aan de gang. Enkel de Uitbreidingen van het Paleis en de ruimte « Tivoli » (gelegen tussen het place Saint-Lambert en het Marktplein) blijven onafgewerkt.
Naast de criteria van goede integratie van overheidsgebouwen beoogt het project volgende doelstellingen:
heropbouw van de stadsstructuur,
opwaardering van de aangrenzende wijken,
creatie van wegen die de wijken herstructureren en verbinden met het stadscentrum, via onder meer een gebouw boven het station en door de creatie van een loopbrug die de westelijke poort van de stad vormt.
omvorming van het autowegverkeer in verkeer dat goed aangepast is aan het stadsleven en rekening houdend met de voetgangers,
reconstructie van openbare ruimtes met eenvoudige en herkenbare vormgeving die gemakkelijk te onthouden is,
bouw van een parkeerterrein voor wagens dat beantwoordt aan alle behoeftes van het nieuwe centrum,
maximaal gebruik van de ondergrondse zones die werden gebouwd tussen 1975 en 1981. Sommige zones zullen aangepast en verstevigd worden teneinde ze andere functies te kunnen geven.
De aangrenzende wegen zullen gebruiksvriendelijker gemaakt worden en zullen beter aangepast worden aan de behoeftes van de inwoners. Er zullen nieuwe voetpaden aangelegd worden en de trappen aan de ‘Pierreuse’ zullen ergonomischer en veiliger gemaakt worden (heraanleg met meerdere overlopen die geopend worden door tuinen, openbare inbouwverlichting,…).
HET JUSTITIEPALEIS
Het behoud van het Justitiepaleis in het stadscentrum benadrukt de symbolische rol en de belangrijke maatschappelijke taak die de gerechtelijke instellingen moeten vervullen. Momenteel is er voor die instellingen te weinig ruimte in het voormalige Prinsbisschoppelijke Paleis. Met het behoud van deze instellingen in het stadscentrum, kan ook de toegankelijkheid van de plaatsen voor iedereen worden verzekerd (busstation, treinstation, autoparkeerplaatsen in de nabijheid). Hiermee komt het project tegemoet aan de bepalingen van het Waalse Gewest inzake de lokalisatie van de openbare voorzieningen en de toegankelijkheid.
Het project houdt eveneens rekening met de evolutie van de wetgeving betreffende de brandpreventie, het welzijn van de werknemers, de veiligheid en de toegankelijkheid voor andersvaliden,… Bovendien hebben de talrijke hervormingen binnen de gerechtelijke organisatie en de nieuwe behoeften inzake de oppervlaktes voor alle diensten van Justitie bijgedragen tot de centralisatie van alle gerechtelijke diensten in de directe nabijheid van het huidige Justitiepaleis.
Deze centralisatie heeft tegelijkertijd als doel de werking van de diensten te optimaliseren en aan de Federale Overheidsdienst Justitie en zijn personeel goede werkomstandigheden te bieden die overeenstemmen met de geldende wetten en reglementeringen. Ze bestaat eveneens uit de vervolmaking van het onthaal van de rechtszoekende, de verbetering van de dagelijkse werkomgeving van de advocaten en de vergemakkelijking van de toegankelijkheid van Justitie.
HET NOTGERPLEIN
De voornaamste gebouwen, aan weerskanten van de rue de Bruxelles, vormen één geheel met een bijzondere elegante uitstraling: het Notgerplein. Het kenmerkt de ingang van de stad, die samengesteld is uit de westelijke voorgevel van het Prinsbisschoppelijk Paleis die opgewaardeerd wordt door een aantal nieuwe gebouwen. Een doorgang die de wijk van het Fond St-Servais met die van St Michel verbindt, vervolledigt de perspectieven van een uitzonderlijke plaats. Deze nieuwe ruimte, in de vorm van een rechthoek, zal symbool staan voor een doordachte stadsplanning van het stadscentrum.
De loopbrug creëert een poorteffect, dat de toegang tot het stadscentrum uitdrukt, op het Place Saint-Lambert in het bijzonder. Ze zal nieuwe perspectieven bieden op de neogotische gevel van het Paleis.
DE UITGEVOERDE WERKEN
Sinds 1 september 2005, de begindatum van de werken aan de uitbreidingsgebouwen, zitten deze werken op kruissnelheid voor een periode van 900 werkdagen, ofwel vier à vijf jaar in totaal en verlopen ze vlot.
Deze werken aan de uitbreidingsgebouwen zijn complex aangezien ze moeten uitgevoerd worden in het stadscentrum en in de nabijheid van een spoorwegzone, het station Luik-Paleis. Wegens economische redenen maken de gebouwen gebruik van en steunen ze gedeeltelijk op funderingen en bestaande kelderverdiepingen (+3 parkeerverdiepingen). Dit maakt het gebruik moeilijker van de betonnen verbindingselementen die zich op de benedenverdieping bevinden.
Met uitzondering van gebouw F (gelegen in de rue Fond Saint-Servais) zijn de meeste gebouwen afgewerkt wat betreft de structuren en de ruwbouw. De verschillende betonnen structuren werden snel uitgevoerd dankzij het gebruik van geprefabriceerde elementen zowel voor de draagmuren en gevels (geprefabriceerde muren) als voor de horizontale elementen (geprefabriceerde tegels).
Bepaalde moeilijke werken werden uitgevoerd zoals :
een steunmuur van de heuvel van Pierreuse met voorlopige muurankers werd volledig gebouwd vóór de afbraak van de oude muur die werd opgericht bij de aanleg van de spoorweg;
de overdekking van de sporen werd voorzien met als eerste stap de oprichting van twee wanden langs de NMBS-sporen. Deze wanden worden voorzien van balken met een spanwijdte tussen ongeveer 10 m en 27 m en met een hoogte van 0,80 m tot 1,30 m. Tijdens de plaatsing van deze balken werden de spoorweglijnen volledig afgesloten en wegens veiligheidsredenen vonden deze werken uiteraard plaats tijdens de nacht gedurende meerdere weekends.
De dakconstructies en de gevelbekledingen worden in de meeste gebouwen uitgevoerd. Allerhande vaklui nemen aan de werken deel en de afwerkingen en bijzondere technieken (elektriciteit en HVAC) worden uitgevoerd op de verschillende verdiepingen waar de kantoren gelegen zijn. De zittingszalen krijgen stilaan vorm.
De oude trap van Pierreuse wordt momenteel volledig afgebroken. Hij zal opnieuw gebouwd worden met geschiktere afmetingen en treden zodat hij veiliger wordt en een hoger gebruikscomfort biedt.
De Luikenaars kijken dan ook uit naar de bouw van de loopbrug boven de rue de Bruxelles. Deze loopbrug verbindt de wijk Saint-Michel met de wijk Pierreuse en is 58 meter lang. Hij bestaat uit twee betonnen elementen boven de rijweg. De trap steunt in het midden op een sokkel die tegelijkertijd dient als ventilatiekoker van de kelderverdiepingen. Bij het oversteken van de brug heeft men een prachtige uitkijk op de neogotische gevel van het Prinsbisschoppelijk Paleis.
De voorlopige oplevering van alle gebouwen is voorzien voor juli 2010.
DE NOODZAKELIJKE UITBREIDINGEN VAN HET JUSTITIEPALEIS
Het project van de uitbreidingen van het Justitiepaleis vindt plaats binnen het kader van de centralisatie van de justitiediensten.
De verwezenlijking van de Uitbreidingen is een wezenlijk element in de afwerking van het Place Saint-Lambert en zijn richtschema. Hierdoor kan men nauwe banden creëren tussen het plein en de verschillende aangrenzende wijken, banden die in de loop der jaren verdwenen waren.
DE KENMERKEN VAN HET PROJECT
De hedendaagse architectuur is zó ontworpen om een stedelijk geheel te vormen dat bestaat uit meerdere volumes die elke rechtbank met zijn eigen karakter voorstellen. De 40 000 m² zullen verdeeld worden tussen vier entiteiten waarvan de afmetingen goed aan elkaar zullen aangepast zijn.
Het ontwerp van het project van de Uitbreidingen van het Justitiepaleis moet beantwoorden aan verschillende doelstellingen :
creatie van een samenhangende architectuur die de verwoeste stadsstructuur herenigt en de verschillende wijken « Noord - Zuid» samenbrengt door de creatie van een loopbrug,
bouw van een Justitiepaleis in overeenstemming met de omgeving,
creatie van de volumes die zelf ruimtes, plaatsen en meervoudige perspectieven doen ontstaan,
het streven naar de continuïteit en de discretie van de gebouwen door hun volumetrische wisselwerking,
overdekking van de spoorwegen.
Het ontwerp van de Uitbreidingen van het Paleis voorziet in meerdere, afzonderlijke gebouwen waardoor het massa-effect wordt vermeden en dat een zekere doordringbaarheid toelaat. Hierdoor worden meervoudige perspectieven gecreëerd die in overeenstemming zijn met de kronkelstraten van de oude wijken. Ze onderscheiden zich duidelijk van de strenge klassieke en neogotische geometrie van het Prinsbisschoppelijk Paleis.
De architectuur van de gebouwen is sober en het geheel behoudt een eenheid door de vorm van de daken en de gevelbekleding (hardsteen, Franse steen, zink) en hun doorboringen (regelmatige openingen in symbiose met die van het Paleis). De brede gevels die aan het zuiden zijn blootgesteld, zoals het Prinsbisschoppelijk Paleis, zorgen voor een opmerkelijke lichtbijdrage.
Over het algemeen is het ontwerp van het geheel eenvoudig en klassiek en sluit het aan bij de traditionele bouwstijl van het oude centrum, in het bijzonder wat betreft de gebruikte materialen. Toch wensen de gebouwen van Justitie, die zich doen gelden als hedendaagse architectuur, een sterk punt in het stedelijke landschap te zijn, zowel overdag als ‘s nachts. Het is om deze reden dat de gebouwen verlicht zullen worden. Zo zullen deze nieuwe ruimtes en de openbare wegen beter tot hun recht komen en wordt een veiligheidsgevoel gecreëerd. Deze verlichting moet zorgen voor een «toegevoegde artistieke waarde» in de stad doordat ze een hedendaags en meer gastvrij beeld ontwikkelt van de stad en tegelijkertijd haar identiteit bevestigt.
Het te realiseren bovengrondse bouwvolume (alle gebouwen samen) beslaat een bruto-oppervlakte extra-muros van 39 735 m2. Er wordt een ondergrondse verbinding voorzien tussen de nieuw te bouwen gebouwen en het oude Prinsbisschoppelijk Paleis om te zorgen voor het beveiligde vervoer van de gevangenen, de doorgang van de magistraten en beambten van Justitie en de verschillende verbindingen van speciale technieken.
De bestaande ondergrondse verdiepingen worden aangepast. Ze omvatten de archiefruimtes en een parking van 3 niveaus die in verbinding staat met een openbare parking en een privé-parking.
DE GERECHTELIJKE DIENSTEN
In uitvoering van het behoeftenprogramma worden in de twee gebouwen aan weerskanten van de Brusselsestraat volgende diensten gehuisvest:
In de zuidelijke uitbreidingsgebouwen:
het arbeidshof;
het auditoraat-generaal van het arbeidshof;
de arbeidsrechtbank;
het arbeidsauditoraat;
de handelsrechtbank.
In de noordelijke uitbreidingsgebouwen:
de rechtbank van eerste aanleg;
de rechtbank van eerste aanleg – instructie;
de jeugdrechtbank;
het parket van de Procureur des Konings;
het jeugdparket;
3 kantons van de vredegerechten;
de Kamer van Inbeschuldigingstelling;
het cellencomplex;
een aantal gemeenschappelijke lokalen (naleving van het ARAB, lokalen van advocaten, …) ;
enkele technische lokalen ten behoeve van de NMBS, zoals een toegangszone naar de sporen.
In het oude Prinsbisschoppelijk Paleis vindt men:
het hof van beroep;
het parket-generaal;
het assisenhof;
de aanhoudingspost;
de politierechtbank;
het politieparket;
de administratieve diensten van het Provinciebestuur;
de Bestendige Deputatie.
TECHNISCHE FICHE
Opdrachtgever Regie der Gebouwen, Waalse buitendiensten 2, Directie Luik
Architectenbureau Atelier du Sart Tilman Claude STREBELLE, Architect Verantwoordelijke Thierry DREZE, Architect Project-directeur
