In de gerenoveerde gebouwen moeten twee instellingen met een elkaar aanvullende opdracht worden ondergebracht: de Dienst voor Oorlogsslachtoffers, die zorgt voor het beheer van de oorlogsarchieven en het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij (SOMA) dat zich vooral bezighoudt met de studie van de Tweede Wereldoorlog. HISTORISCH OVERZICHT
RESTAURATIE BUITENKANT GEBOUW
RESTAURATIE BINNENKANT
TECHNISCHE FICHE
BIBLIOGRAFIE
HISTORISCH OVERZICHT
In 1911 belastte de Prévoyance Sociale, een volkslevensverzekeringsmaatschappij, de architect Pringiers met de oprichting van een omvangrijk gebouw van 6 verdiepingen (op de hoek van de Luchtvaartsquare, de Zelfbestuursstraat en de Lambert Crickxstraat) waarin administratieve diensten, winkels en appartementen werden ondergebracht.
In 1930 begonnen architect Fernand Brunfaut en zijn zoon Maxime met de oprichting van twee grote gebouwen met huurappartementen aan de achterkant van het eerste gebouw langs de Zelfbestuursstraat en de Crickxstraat. De werken omvatten eveneens de modernisering en verhoging van het oude gebouw aan de Luchtvaartsquare alsmede de oprichting van een toren, op het middenplein tussen voormelde gebouwen, die moest dienen als opslagplaats.
Na te zijn gehuurd en vervolgens gekocht door de Staat na de verhuizing van de Prévoyance Sociale in 1957 werd de Dienst voor Oorlogsslachtoffers in het gebouw ondergebracht. De gevels en een deel van de hoekgebouwen (Luchtvaartsquare en Crickxstraat) alsmede de gevels van de twee andere gebouwen (Zelfbestuursstraat en Crickstraat) werden beschermd bij besluit van 9 september 1993.
In 1998 heeft de Regie der Gebouwen eerst de renovatie uitgevoerd van de centrale toren. Een tweede fase van de werken omvatte de restauratie en de renovatie van het gedeeltelijk beschermde gebouw aan de Luchtvaartsquare en werd voltooid in juli 2004.
RESTAURATIE BUITENKANT VAN HET GEBOUW
Daar er sinds 1932 geen ingrijpende verbouwingen werden uitgevoerd, bevond het gebouw zich in zeer vervallen staat en de talrijke aanpassingen (ramen, tussenwanden, vloerbekledingen, schilderwerk, verlichting…) hadden de historische betekenis en de vormgeving diepgaand gewijzigd. Dankzij de omvangrijke documentatie over het gebouw is het evenwel mogelijk gebleken om de talrijke elementen nauwkeurig te restaureren of opnieuw toe te voegen. Op alle gebieden werd bij het maken van de keuzes uitgegaan van de zorg om de eenheid van het beschermde zone, de samenhang en de hiërarchie van de ruimtes en motieven en het globaal evenwicht van kleuren, glans en verlichting terug in ere te herstellen.
Een van de grootste moeilijkheden lag in de grote verscheidenheid aan materialen die zich in een zeer uitlopende staat van bewaring bevonden. Voor de oude materialen werd geopteerd voor de "zachte" en beperkte methodes. Deze aanpak, waarbij de originele materie zo dicht mogelijk benaderd wordt, werd aangevuld met een vervanging van de verdwenen elementen op basis van een uitgebreide en nauwkeurige documentatie (lampen, zijdeur, eindmotief van de koepel, ….).
Vooral de gevelgedeelten aan de onderkant van het gebouw waren aangetast. Aldus was een deel van de platen in het befaamde "Bleu belge de Bioul" marmer verdwenen. Daar dit marmer niet meer ontgonnen wordt, werd een Spaans marquina gebruikt. Om een mozaïekeffect te vermijden werden de open plekken aan de voorkant opgevuld met originele marmerplaten afkomstig van de zijgevels waar dan uitsluitend marquinamarmer werd gebruikt.
De ingangsdeur aan de kant van de Crickxstraat werd in de staat hersteld volgens het oorspronkelijke plan van Brunfaut. Alle buitenramen werden herschilderd in de oorspronkelijke kleuren. De originele top in hout werd opnieuw op de koepel geplaatst.
De opschriften op de gevels werden gerestaureerd rekening houdend met de eigen geschiedenis van elk paneel, de staat van bewaring en de globale samenhang van de gevel.
Het grote opschrift op het fronton heeft zijn veelkleuring uitzicht van voorheen teruggekregen met rode letters omgeven door een rand in bladgoud.
RESTAURATIE BINNENKANT
De draagstructuur, die ingevolge de werken van 1931 heterogeen geworden was, diende bepaalde ingrepen te ondergaan (vastzetten van de liggers en zuilen in gewapende betonblokken, verwijdering van de zuilen op de vierde verdieping, vernieuwing van de funderingen…).
De verwijdering van de recente tussenwanden en de vervanging van de nieuwe houten ramen door metalen ramen hebben aan de grote hal haar vroegere helderheid en transparantie teruggegeven. De vloeren werden opnieuw gelegd in linoleum op basis van overgebleven fragmenten en de originele plannen. De panoramische lift werd terug in gebruik genomen en de oorspronkelijke cabine en houten bekleding bleven behouden, enkel de glazen wanden werden vervangen door ramen in getint veiligheidsglas.
De muren, de plafonds, het houtwerk en de binnenramen werden opnieuw nauwgezet in de verschillende oorspronkelijke kleuren gerestaureerd; evenzo werden de kroonlijsten en plafonds op de eerste verdieping bedekt met bladaluminium.
Omwille van het belang van de verlichting in het origineel architecturaal concept van het gebouw en de wisselwerking met de kleurenstructuur werd de vroegere toestand volledig opnieuw tot stand gebracht, zowel wat de plaats, de vorm en de gebruikte materialen als de sterkte van de lichtbronnen betreft.
Tenslotte hebben de niet-beschermde bovenverdiepingen een eigentijdse herstructurering ondergaan: op elke verdieping ligt een gordel van kantoren langs de gevelkant terwijl de centrale ruimte wordt verlicht door een lichtjes hogere trapeziumvormige hall. Zoals bij de grote hal op de benedenverdieping werd hier ook vooral gestreefd naar helderheid en doorzichtigheid.
TECHNISCHE FICHE
Luchtvaartsquare, 29-31
Bouwheer:
Regie der Gebouwen, Brusselse Buitendiensten 2
Restauratie / Renovatie hoofdgebouw:
2002 – 2004
Kostprijs:
7 miljoen euro (inclusief BTW)
Restauratie / Renovatie Toren:
1998 - 2000
Kostprijs:
ongeveer 4 miljoen euro (inclusief BTW)
Ontwerper:
architectenbureau COOP ARCH R.U.
Algemene aannemer – Coördinator:
SINTRA Construct S.A., Les Bons Villers
BIBLIOGRAFIE
De Sociale Voorzorg, Regie der Gebouwen, Persdienst, Brussel, September 2004.
